Pursantaj, götürü bedel sözleşmelerin ödeme dilini oluşturur: iş kalemlerinin toplam sözleşme bedeli içindeki yüzde ağırlıklarını gösterir ve hakediş, bu yüzdeler üzerinden hesaplanır. Bu yazıda pursantajın ne olduğunu, pursantaj tablosunun nasıl hazırlandığını ve dönem hakedişinin pursantajla nasıl hesaplandığını sayısal örnekle anlatıyoruz.
Pursantaj Nedir?
Pursantaj (Fransızca 'pourcentage' — yüzde), bir yapım işindeki iş kalemlerinin veya iş gruplarının toplam sözleşme bedeli içindeki yüzde ağırlığıdır. Örneğin pursantaj tablosunda 'kaba yapı betonarme işleri: %28' yazıyorsa, bu grup tamamlandığında yüklenici sözleşme bedelinin %28'ini hak etmiş sayılır.
Pursantaj, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ödemeye esas ilerleme ölçüsüdür. Kamu ihalelerinde pursantaj (iş kalemleri ilerleme yüzdeleri) tablosu sözleşme eki olarak verilir; özel sektörde ise özellikle taşeron götürü sözleşmelerinde yaygın kullanılır.
Pursantaj mı, Metraj mı? İki Hakediş Yöntemi
Hakediş hesabında iki temel ölçüm yaklaşımı vardır ve hangisinin kullanılacağını sözleşme tipi belirler:
- Birim fiyatlı sözleşme → metraj esastır: gerçekleşen miktar × birim fiyat. Miktar riski işverendedir.
- Götürü bedel sözleşme → pursantaj esastır: kümülatif ilerleme yüzdesi × sözleşme bedeli. Miktar riski yüklenicidedir.
Pursantaj Tablosu Nasıl Hazırlanır?
Pursantaj tablosu hazırlamanın özü, işi ölçülebilir gruplara bölmek ve her grubun bedel ağırlığını doğru dağıtmaktır:
- İşi iş gruplarına ayırın: kazı-dolgu, temel, betonarme kaba yapı, duvar, sıva-boya, mekanik tesisat, elektrik tesisatı, çevre düzenleme vb.
- Her grubun maliyet ağırlığını keşif üzerinden hesaplayın — grup bedeli ÷ toplam bedel
- Gerekirse grupları kat/blok/mahal bazında alt kırılıma indirin (ölçülebilirlik artar)
- Toplamın tam %100 olduğunu doğrulayın
- Ödeme dengesini kontrol edin: erken imalat kalemlerine gerçek maliyetinin üstünde ağırlık vermek (front-loading) işveren için risk, gerçekçi dağılım iki taraf için de sağlıklıdır
Pursantajla Hakediş Hesabı: Sayısal Örnek
Sözleşme bedeli 100.000.000 TL olan götürü bedel bir işte, 3 No.lu hakediş dönemini hesaplayalım. Her iş grubu için sahada tespit edilen kümülatif gerçekleşme yüzdesi girilir; grubun kazanılmış tutarı = pursantaj × kümülatif gerçekleşme × sözleşme bedeli:
| İş Grubu | Pursantaj | Küm. Gerçekleşme | Kazanılmış Tutar |
|---|---|---|---|
| Kazı ve dolgu | %6 | %100 | 6.000.000 |
| Temel ve betonarme kaba yapı | %34 | %65 | 22.100.000 |
| Duvar ve iç imalatlar | %22 | %10 | 2.200.000 |
| Mekanik + elektrik tesisat | %24 | %5 | 1.200.000 |
| İnce işler ve çevre düzenleme | %14 | %0 | 0 |
| TOPLAM (kümülatif hakediş) | %100 | — | 31.500.000 |
Dönem Tutarının Bulunması
Kümülatif kazanılmış tutar 31.500.000 TL çıktı. Önceki (2 No.lu) hakedişte kümülatif 24.000.000 TL ödenmişse, bu dönemin brüt hakedişi 31.500.000 − 24.000.000 = 7.500.000 TL olur. Bu brüt tutar üzerinden kesintiler (avans mahsubu, teminat, stopaj vb.) düşülerek net ödeme bulunur.
Görüldüğü gibi pursantaj hakedişi de hakediş hesabının genel kümülatif mantığını izler — değişen tek şey miktarın kaynağıdır: metraj yerine gerçekleşme yüzdesi.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Pursantaj uygulamasında en sık görülen sorunlar:
- Gerçekleşme yüzdesini "hissiyatla" girmek — yüzde tespiti de saha tespitine (imalat seviyesi, mahal sayısı) dayanmalı
- Kümülatif yüzde yerine dönem yüzdesi girmek — hakediş bir anda ikiye katlanabilir
- Pursantaj dağılımının gerçek maliyet dağılımından kopuk olması — yüklenicinin nakit akışı ince işlerde sıkışır
- Grup bazında %100 aşımı — sistem kontrolü yoksa fark edilmez, fazla ödeme çıkar
- Revizyonda pursantaj tablosunu güncellememek — iş artış/eksilişinde yüzdeler geçersizleşir
ERP ile Pursantaj Takibi
KonstraERP hakediş modülünde götürü bedel taşeron sözleşmeleri için kümülatif gerçekleşme yüzdesi girişi yapılır; sistem önceki dönem düşümünü, %100 aşım kontrolünü ve dönem tutarını otomatik hesaplar. Aynı veriden yeşil defter formatında PURSANTAJ çıktısı ve hakediş PDF/Excel raporu üretilir.
İlgili Modül: Hakediş Yönetimi
Pursantaj ve metraj bazlı hakediş tek modülde: kümülatif takip, %100 aşım kontrolü, onay zinciri ve tek tık PDF.
Modül Detaylarını İncele