Hafriyat işinde para, kamyon kasasıyla ölçülür: sefer sayısı, tonaj, mesafe ve fiyat türü doğru kayıt altına alınmazsa dönem sonunda kimin kime ne ödeyeceği içinden çıkılmaz hale gelir. Bu rehberde hafriyat hakedişinin bileşenlerini — sefer ve ton bazlı ölçüm, nakliye / döküm dahil / yüklemeli fiyat türleri, mazot kesintisi — ve örnek bir dönem hesabını anlatıyoruz.
Hafriyat İşinin Doğası: Kazı, Nakliye, Döküm
Hafriyat operasyonu üç halkalı bir zincirdir: kazı (ekskavatör/yükleyici), nakliye (kamyon) ve döküm (izinli döküm sahası). Bu zincirde genellikle birden fazla taraf çalışır: işi alan hafriyat firması, kamyonlarını çalıştıran nakliyeci taşeronlar (çoğu zaman tek tek kamyoncular) ve döküm sahası işletmesi.
Hakediş de bu yüzden iki yönlü akar: hafriyat firması iş sahibinden hakediş alır, kendi taşeronlarına (kamyonculara) hakediş öder. İkisi de aynı sefer kayıtlarından beslenir — kayıt tek, hesap iki taraflı.
Ölçüm: Sefer Bazlı mı, Ton Bazlı mı?
Hafriyat miktarı iki yöntemle ölçülür:
- Sefer bazlı: her kamyon seferi sabit bir kabul hacmiyle sayılır; fiyat "sefer başı TL" olarak anlaşılır. Belgesi sevk irsaliyesi / sefer fişidir. Kurulumu kolaydır, kasa doluluk tartışmasına açıktır.
- Ton bazlı: her sefer kantarda tartılır; fiyat "ton başı TL"dir. Belgesi kantar fişidir. Daha hassastır; kantar erişimi ve fiş disiplini gerektirir.
- Karma: iş sahibiyle ton, kamyoncuyla sefer bazlı anlaşmak (veya tersi) mümkündür — bu durumda iki ölçüm de kayıt altında tutulmalıdır.
Üç Fiyat Türü: Nakliye, Döküm Dahil, Yüklemeli
Kamyoncu (taşeron) sözleşmelerinde fiyatın neyi kapsadığı üç ana türde anlaşılır — hakediş hesabında en çok hata bu ayrımın karışmasından çıkar:
| Fiyat Türü | Kapsam | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Nakliye | Sadece taşıma; yükleme ve döküm bedeli hariç | Yüklemeyi hafriyatçının makinesi yapıyor, döküm ücretini firma ödüyorsa |
| Döküm Dahil | Taşıma + döküm sahası ücreti kamyoncuya ait | Kamyoncu kendi anlaştığı sahaya döküyorsa |
| Yüklemeli | Yükleme + taşıma (kamyoncu kendi yükleyicisiyle çalışır) | Kamyoncu yükleyici ekipmanını da getiriyorsa |
Hakediş Hesabının Kurgusu
Dönem hakedişi taşeron (plaka/firma) bazında kurulur: dönemdeki sefer veya tonaj toplamı × sözleşme birim fiyatı = brüt hakediş. Brüt tutardan kesintiler düşülür:
- Mazot mahsubu: yakıtı hafriyat firması karşıladıysa, dönemde verilen mazotun bedeli hakedişten kesilir — litre kaydı belgeli tutulmalı
- Avans mahsubu: dönem içinde yapılan kaporalar/avanslar
- Ceza kesintileri: kural ihlali, hasar, eksik belge (irsaliyesiz sefer) kesintileri
- Döküm ücreti mahsubu: fiyat türü "döküm dahil" değilse ve firma ödediyse taraflar arası mahsup gerekebilir
Örnek Dönem Hesabı
İki kamyonla çalışan bir taşeronun aylık hakedişi — sefer bazlı, nakliye fiyat türü, sefer fiyatı 2.400 TL:
| Kalem | Detay | Tutar |
|---|---|---|
| 34 ABC 123 seferleri | 96 sefer × 2.400 | 230.400 |
| 34 DEF 456 seferleri | 104 sefer × 2.400 | 249.600 |
| Dönem brüt hakedişi | 200 sefer | 480.000 |
| Mazot mahsubu (−) | dönem yakıt teslimatları | −86.000 |
| İrsaliyesiz sefer kesintisi (−) | 3 sefer belgesiz | −7.200 |
| NET ÖDENECEK | 386.800 |
Sahada En Sık Yaşanan Sorunlar
Hafriyat hakedişini yakan hatalar çoğunlukla kayıt disiplinine dairdir:
- Sefer kaçağı ve çift sayım: aynı seferin iki kez yazılması ya da belge numarasız seferlerin kaybolması — belge no + tarih + plaka üçlüsü benzersiz takip edilmeli
- Fiyat türü karışıklığı: yüklemeli anlaşılan kamyoncuya nakliye fiyatı (veya tersi) uygulanması
- Kümülatif takipsizlik: hangi seferlerin hangi hakedişe girdiğinin işaretlenmemesi — aynı sefer iki dönemde ödenir
- Mazot kaydının fişsiz tutulması: dönem sonunda "o kadar mazot almadım" tartışması
- Dönem kapanışının gecikmesi: kamyoncuya ödeme gecikir, araç başka işe kayar
Hafriyatı Yazılımla Takip Etmek
Piyasadaki araçların çoğu ya GPS/filo takibine ya da masaüstü muhasebeye odaklanır; sefer kaydından iki yönlü hakedişe (iş sahibi tarafı + kamyoncu tarafı) uzanan zinciri tek yerde tutan çözüm azdır.
Konstra Hafriyat tam bu zincir için tasarlandı: seferler Excel'den içe aktarılır veya elle girilir, her sefer plaka-proje-taşerona bağlanır, fiyat türü (nakliye / döküm dahil / yüklemeli) sözleşmede tanımlanır ve dönem sonunda hem müşteri hakedişi hem kamyoncu hakedişleri — mazot kesintisi ve KDV özetiyle — tek tıkla kesilir. Hakedişe girmiş sefer değiştirilemez; çift ödeme riski yapısal olarak kapanır.
İlgili Modül: Hakediş Yönetimi
Sefer kaydından dönem hakedişine: plaka bazlı takip, mazot kesintisi, taşeron ve müşteri hakedişi aynı veriden.
Modül Detaylarını İncele